Hamiləliyin həftələri: trimestr bələdçisi

Mama-ginekologiya · Müəllif: TibbiPortal Redaksiya Heyəti (Tibbi məzmun redaksiyası) · Dərc edilib: 2026-08-02 · Son yenilənmə: 2026-08-02

Hamilə qadın mama-ginekoloq ilə ultrasəs müayinəsinin nəticəsini birlikdə nəzərdən keçirir — hamiləliyin həftələri mövzusunda illüstrasiya

Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və tibbi məsləhət, diaqnoz və ya müalicə deyil. Sağlamlığınızla bağlı qərar verməzdən əvvəl həkimə müraciət edin. Təcili hallarda 103-ə zəng edin.

Hamiləliyin 40 həftəsi — körpənin dünyaya gəlməsindən öncəki bu möcüzəli dövr — hər həftəsi ilə yeni bir inkişaf, yeni bir dəyişiklik gətirir. Hamilə qadın üçün bu prosesi anlamaq həm fiziki, həm də emosional hazırlıq baxımından vacibdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tövsiyə edir ki, hər hamilə qadın müntəzəm prenatal (doğumdan əvvəlki) müayinə keçsin — bu, həm ananın, həm də körpənin sağlamlığını qoruyan ən etibarlı yoldur.

Bu bələdçidə hamiləliyin üç trimestrinə — birincidən üçüncüyədək — aid əsas məlumatları, körpənin inkişaf mərhələlərini, zəruri müayinə cədvəlini və hansı əlamətlər olduqda dərhal mama-ginekoloqa müraciət etmək lazım olduğunu izah edirik.

Hamiləlik necə hesablanır?

Hamiləlik adətən 40 həftə (280 gün) davam edir. Tibbi hesablama son adet dövrünün ilk günündən başlanır — yəni real mayalanmadan iki həftə əvvəl. Bu, bütün dünyada qəbul edilmiş standart üsuldur.

Gözlənilən doğuş tarixi (GDT)

Gözlənilən doğuş tarixini müəyyən etmək üçün son adet dövrünün ilk gününə 280 gün əlavə edilir. Practikada bu Naegele qaydası ilə asanlıqla hesablanır: son adetin ilk gününə 9 ay 7 gün əlavə edin. Məsələn, son adet 1 yanvarda başlamışsa, GDT oktyabrın 8-i olacaq.

Ultrasəs müayinəsi GDT-ni dəqiqləşdirir

Birinci trimestrdə — xüsusilə 8-12-ci həftədə — aparılan ultrasəs müayinəsi (USM) hamiləlik müddətini daha dəqiq müəyyən edir. Bu dövrdə körpənin baş-oturma məsafəsi bütün hamiləliklərdə demək olar ki, eyni olduğundan, həkim adet tarixi ilə USM məlumatlarına əsaslanaraq GDT-ni dəqiqləşdirir.

I trimestr (1-13-cü həftə): Əsas orqanların formalaşması

Birinci trimestr hamiləliyin ən kritik dövrüdür — məhz bu vaxt körpənin beyni, ürəyi, onurğa beyni, ağciyərləri, qaraciyəri, böyrəkləri və digər həyati orqanlar formalaşmağa başlayır. Anada isə ciddi hormonal dəyişikliklər yaşanır.

1-4-cü həftə: Mayalanma və yuvalanma

Birinci həftə texniki olaraq hələ hamiləlik deyil — bu, son adet dövrünün həftəsidir. Ovulyasiya adətən 2-ci həftənin sonunda baş verir. Mayalanmış yumurta 3-cü həftədə fəlopiya borusundan uşaqlığa doğru hərəkət edir. 4-cü həftədə embrion uşaqlıq divarına yapışır (implantasiya) — bəzi qadınlar bu dövrdə az miqdarda ləkələnmə hiss edə bilər. 4-cü həftənin sonunda hamiləlik testi artıq müsbət nəticə verə bilir.

5-8-ci həftə: Ürək döyüntüsü başlayır

5-6-cı həftədə körpənin ürəyi döyünməyə başlayır — bu, ilk USM-də eşidilə bilər. Embrionun ölçüsü bu vaxt bir noxud boyda olur. Baş, gözlər, ağız, əllər və ayaqların ilkin formaları görünməyə başlayır. Anada sabah ürəkbulanması (morning sickness) bu həftələrdə ən güclü olur. Yorğunluq, döşlərin həssaslığı, tez-tez sidik ifrazı I trimestr üçün xarakterik şikayətlərdir.

9-13-cü həftə: Embriondan fetusa keçid

9-cu həftədən etibarən körpə rəsmi olaraq "embrion" deyil, "fetus" adlanır. Bütün əsas orqanlar artıq formalaşıb, inkişaf davam edir. 11-13-cü həftədə birinci skrininq müayinəsi — boyun qırışı qalınlığının (NT) ultrasəslə ölçülməsi ilə birlikdə müvafiq qan analizləri — aparılır. Bu, xromosom anormallıqlarının (Daun sindromu daxil) ilkin qiymətləndirilməsidir. 13-cü həftənin sonunda I trimestr başa çatır; hamiləlik itkisi riski bu dövrdən sonra əhəmiyyətli dərəcədə azalır.

II trimestr (14-27-ci həftə): Aktiv böyümə və ilk hərəkətlər

İkinci trimestr bir çox qadın üçün hamiləliyin ən rahat dövrüdür: ürəkbulanma adətən azalır, enerji qayıdır, qarın böyüyür, lakin hərəkəti çox çətinləşdirmir.

14-18-ci həftə: Cins müəyyən olunur

14-16-cı həftələrdə bəzi qadınlar körpənin ilk hərkətlərini — "kəpənəyin qanad çırpması" kimi yüngül hissiyyatı — duymağa başlayır. Birinci hamiləlikdə bu hissiyyat 18-20-ci həftəyə qədər gecikə bilər. 16-20-ci həftədə ikinci skrininq USM-i (anatomik USM) aparılır: körpənin bütün orqanları, sümük quruluşu, ürək qapaqları, plasenta mövqeyi və mayenin miqdarı qiymətləndirilir. Bu müayinədə body istəsə körpənin cinsiyyəti öyrənilə bilər.

19-23-cü həftə: Hərəkətlər aydın hiss olunur

20-ci həftəyə qədər körpənin ölçüsü təxminən bir banan boyda olur. 20-ci həftədən sonra uşaqlığın yuxarı hissəsi (fundus) göbəkdən yuxarı yüksəlməyə başlayır. Körpənin döymə, itələmə hərəkətləri bu dövrdə artıq aydın şəkildə hiss olunur. Eşitmə qabiliyyəti inkişaf etdikcə körpə səslərə — xüsusilə ananın səsinə — reaksiya verməyə başlayır. II trimestr skrininq qan analizləri (alfa-fetoprotein, hCG, estriol) 15-20-ci həftələrdə götürülə bilər.

24-27-ci həftə: Yaşama qabiliyyəti həddi

24-cü həftə tibbi baxımdan mühüm bir həddir — bu tarixdən etibarən intensiv terapiya şəraitində körpənin yaşaması mümkün sayılır. 27-ci həftəyə qədər körpənin beyni sürətlə inkişaf edir, gözlər açılıb-bağlanır, eşitmə güclənir. Anada arxa ağrılar, varikoz damarlar, ayaqlarda şişkinlik bu dövrdə görünə bilər.

III trimestr (28-40-cı həftə): Doğuşa hazırlıq

Üçüncü trimestrdə körpə əsasən çəki toplayır, ağciyərləri yetkinləşir, immun sistemi güclənir, doğuş vəziyyəti alır.

28-32-ci həftə: Sürətli çəki artımı

28-ci həftədən etibarən körpə sürətlə böyüyür. Bu dövrdə ananın həkim ziyarətləri adətən 2 həftədən bir olur. 30-cu həftəyə qədər körpənin gözləri işığa reaksiya verməyə başlayır. Böyüyən uşaqlıq diafraqmaya təzyiq etdikcə anada nəfəs darlığı hiss oluna bilər.

33-36-cı həftə: Körpə doğuş vəziyyəti alır

33-36-cı həftələrdə körpənin immun sistemi güclənir; döşlər kolostrum (ilk süd) istehsalına başlayır. Körpənin çoxu 34-36-cı həftələr arasında baş aşağı (sefalik) vəziyyət alır. Bu vəziyyəti almayan körpələr üçün həkim xarici dövrücü vəziyyəti (ECV) prosedurunu müzakirə edə bilər. 35-37-ci həftədə B qrupu streptokokk (GBS) testi aparılır — doğum zamanı körpəyə keçməsinin qarşısını almaq üçün.

37-40-cı həftə: Tam müddət

37-ci həftədən etibarən hamiləlik "tam müddət" sayılır. 39-40-cı həftə bütün orqan sistemlərinin tam inkişafı baxımından optimal doğuş dövrü hesab edilir. 40-cı həftədən keçən hamiləliklər müntəzəm izlənilir; 41-42-ci həftələrdə doğumun stimullaşdırılması məsələsi həkim tərəfindən qiymətləndirilir.

Hamiləlik zamanı mütləq edilən müayinələr

ÜST-ün tövsiyəsinə görə, normal gedişatlı hamiləlikdə minimum 8 prenatal ziyarət aparılmalıdır. Azərbaycanda mama-ginekoloq standart müayinə cədvəlini xəstəyə izah edir.

I trimestr müayinələri (1-13-cü həftə)

II trimestr müayinələri (14-27-ci həftə)

III trimestr müayinələri (28-40-cı həftə)

Hamiləlik zamanı ümumi şikayətlər

Hamiləliyin bir çox simptomu normaldır, lakin bəziləri həkim diqqəti tələb edir.

Ürəkbulanma: I trimestrdə geniş yayılmış şikayətdir; əksər hallarda 12-16-cı həftəyə qədər azalır. Çox nadir hallarda şiddətli qusma (hiperemezis gravidarum) hospitalizasiya tələb edə bilər.

Yorğunluq: Xüsusilə I trimestrdə güclüdür — progesteron artımı, qan həcminin dəyişməsi və mümkün anemiya səbəb olur. Dəmir çatışmazlığı olduqda həkim müvafiq müalicə təyin edir.

Arxa ağrısı: II-III trimestrdə böyüyən qarın bel əyriliyini dəyişdirdikcə tez-tez görünür. Düzgün duruş, prenatal yoga, yüngül gərginlikdən azad olmaq kömək edir. Bel ağrısının idarəolunması haqqında ətraflı məlumat oxuya bilərsiniz.

Ürək yanması: Böyüyən uşaqlığın mədəyə təzyiq etməsi nəticəsindədir; az miqdarda, tez-tez yemək, yeməkdən sonra oturaq qalmaq kömək edir.

Ödem (şişkinlik): Ayaqlarda II-III trimestrdə normaldır. Lakin üz, əllər, göz ətrafında ödem — xüsusilə baş ağrısı, görmə pozuntusu ilə birgə — ciddi xəbərdarlıq əlamətidir və dərhal həkim müraciəti tələb edir (preeklampsi).

Nə vaxt dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı əlamətlər olduqda dərhal mama-ginekoloqa müraciət edin — ya da təcili hallarda 103-ə zəng edin:

Şübhə halında gözləməyin — hamiləlik zamanı vəziyyəti özünüz qiymətləndirməyə çalışmaq yerinə bütün həkimlərimizə baxa bilər və ya hansı həkimə müraciət etməli bölümündən istifadə edə bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Hamiləliyin ilk həftələrinin əlamətləri nələrdir?

Ən tez-tez rast gəlinən əlamətlər: adet gecikməsi, hamiləlik testinin müsbət nəticəsi, döşlərin həssaslığı, yorğunluq, tez-tez sidik ifrazı, ürəkbulanma (xüsusilə sübh). Bəzi qadınlarda isə erkən həftələrdə heç bir əlamət olmaya bilər. Əlamətlər olsun ya olmasın, müsbət test nəticəsindən sonra mümkün qədər tez mama-ginekoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.

Hamiləliyin neçənci həftəsindən ultrasəs müayinəsi aparılır?

Hamiləliyi təsdiqləmək və GDT-ni dəqiqləşdirmək üçün ilk USM adətən 6-10-cu həftədə aparılır — bu zaman ürək döyüntüsü eşidilə bilər. Ən mühüm USM-lər: 11-13-cü həftədə birinci skrininq (NT ölçümü) və 18-22-ci həftədə anatomik USM (körpənin tam qiymətləndirilməsi).

Hamiləlik zamanı hansı yeməklərdən çəkinmək lazımdır?

ÜST və tibb peşəkarlarının ümumi tövsiyəsinə görə hamiləlik zamanı çəkinilməsi məsləhət görülənlər: çiy və ya yarımbişmiş ət, çiy balıq (xam suşi), pastörizasiya edilməmiş süd məhsulları, yüksək civə tərkibli balıqlar (qılıncbalığı, köpəkbalığı), çox miqdarda kofein. Şəxsi dietinizi mama-ginekoloğunuzla müzakirə etmək ən doğru yanaşmadır.

Preeklampsi nədir, necə müəyyən edilir?

Preeklampsi adətən 20-ci həftədən sonra yaranan yüksək qan təzyiqi və sidikdə zülal ilə xarakterizə olunan ciddi hamiləlik fəsadıdır. Baş ağrısı, görmə pozuntusu (parıltı görünməsi), üzdə və əllərdə şişkinlik, sağ yuxarı qarın ağrısı əlamətlər sırasındadır. Prenatal ziyarətlərdə həkim hər dəfə qan təzyiqinizi ölçür — bu, preeklampsinin erkən aşkarlanmasının əsas yoludur.

Körpənin hərəkətləri nə vaxt başlayır?

Birinci hamiləlikdə körpənin hərəkətləri ən tez 18-20-ci həftələrdə hiss olunur; ikinci və sonrakı hamiləliklərdə 16-18-ci həftədə duyula bilər. İlkin hissiyyat "kəpənəyin qanad çırpması" kimi təsvir edilir. 28-ci həftədən sonra körpə gündə ən azı bir neçə dəfə aktiv hərəkət etməlidir — hərəkətsizlik həkimə müraciəti tələb edir.

40-cı həftədən sonra doğum başlamırsa nə etmək lazımdır?

40-cı həftədən keçən hamiləliklərdə həkim monitorinqi gücləndirir: NST (non-stress test) və ya biofizik profil ilə körpənin rifahı qiymətləndirilir. 41-42-ci həftələrdə doğumun stimullaşdırılması məsələsi həkimlə birlikdə qərara alınır — bu, plasenta fəaliyyətinin zəifləməsi riskini azaltmaq üçündür. Heç bir müstəqil addım atmadan mama-ginekoloqunuzun tövsiyəsinə əməl edin.

III trimestrdə hansı ağrılar normaldır, hansılar narahat etməlidir?

Normala aid: yüngül, aralı-aralı Braxton Hicks (saxta doğum) qıcolmaları; arxa və bel ağrısı; qaşınmayan qarın dərisi gərginliyi. Narahat etməli əlamətlər: 37-ci həftədən əvvəl 10 dəqiqədən bir, ya daha tez gələn müntəzəm qıcolmalar; kəskin qarın ağrısı; vaginal qanaxma; isti su kisəsinin yırtılması şübhəsi — bunlar dərhal mama-ginekologa müraciəti tələb edir.

Faydalı keçidlər