Proktologiya · Müəllif: TibbiPortal Redaksiya Heyəti (Tibbi məzmun redaksiyası) · Dərc edilib: 2026-08-15 · Son yenilənmə: 2026-08-15
Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və tibbi məsləhət, diaqnoz və ya müalicə deyil. Sağlamlığınızla bağlı qərar verməzdən əvvəl həkimə müraciət edin. Təcili hallarda 103-ə zəng edin.
Hemorroy — xalq arasında daha çox "babasil" kimi tanınan xəstəlik — ən geniş yayılmış proktoloji problemdir və yaş artdıqca daha tez-tez rast gəlinir. Utanc hissi üzündən bir çox insan bu şikayətlə həkimə müraciəti illərlə təxirə salır, halbuki erkən mərhələdə hemorroy əksər hallarda əməliyyatsız, sadə üsullarla nəzarətə alına bilir. Üstəlik, hemorroyun ən çox görülən əlaməti olan düz bağırsaqdan qanaxma başqa, daha ciddi xəstəliklərin də əlaməti ola bildiyi üçün onu mütləq həkim qiymətləndirməlidir. Bu məqalədə hemorroyun nə olduğunu, əlamətlərini, səbəblərini, dərəcələrini, müasir müalicə üsullarını və nə vaxt həkimə müraciət etməli olduğunuzu izah edirik.
Anal kanalın divarında hər bir insanda normal anatomik quruluş olan damar yastıqcıqları var. Bu yastıqcıqlar anal kanalın tam qapanmasına və nəcisin, qazın saxlanmasına kömək edir. Hemorroidal xəstəlik bu damar yastıqcıqlarının genişlənməsi, aşağı sürüşməsi və iltihablaşması nəticəsində yaranır — yəni "hemorroy düyünləri" əslində böyümüş və yerindən sürüşmüş normal damar strukturlarıdır.
Yerləşməsinə görə hemorroy iki əsas formaya bölünür:
Bir çox insanda hər iki forma birlikdə — qarışıq hemorroy şəklində rast gəlinir.
Hemorroyun əlamətləri formasından və dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir. Ən çox rast gəlinən şikayətlər:
Düz bağırsaqdan qanaxma hemorroyla yanaşı anal çat, bağırsaq polipləri, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və kolorektal xərçəng kimi xəstəliklərdə də rast gəlinir. Qanaxmanı "onsuz da babasildir" deyə öz-özünə hemorroyla izah etmək təhlükəlidir — xüsusilə qan tünd rəngdədirsə, nəcisə qarışıbsa, qanaxma davamlıdırsa, ailədə bağırsaq xərçəngi olubsa və ya 45-50 yaşdan sonra ilk dəfə başlayıbsa. Belə hallarda səbəbi dəqiqləşdirmək üçün mütləq həkim müayinəsi lazımdır.
Hemorroyun əsas mexanizmi anal kanaldakı damar yastıqcıqlarında təzyiqin uzunmüddətli artması və onları yerində saxlayan birləşdirici toxumanın zəifləməsidir. Buna gətirib çıxaran əsas amillər:
Qarın nahiyəsində davamlı ağrı və həzm şikayətləri ilə birlikdə gedən hallarda səbəblər daha geniş ola bilər — bu barədə qarın ağrısının səbəbləri məqaləmizdə ətraflı yazmışıq.
Daxili hemorroy düyünlərin sallanma (prolaps) səviyyəsinə görə dörd dərəcəyə bölünür. Dərəcə müalicə taktikasını birbaşa müəyyən etdiyi üçün bu bölgü praktikada çox vacibdir:
I-II dərəcədə əksər xəstələr konservativ müalicə və az-invaziv prosedurlarla sağalır; III-IV dərəcədə isə çox vaxt cərrahi müalicə tələb olunur.
Hemorroyun diaqnostikası proktoloqun müayinəsi ilə qoyulur. Müayinə adətən aşağıdakılardan ibarətdir:
Uzunmüddətli qanaxma fonunda halsızlıq və solğunluq varsa, həkim dəmir çatışmazlığı anemiyasını yoxlamaq üçün qan analizi da təyin edə bilər.
Hemorroyun müalicəsi dərəcədən, əlamətlərin şiddətindən və xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq pilləli qurulur: həyat tərzi dəyişiklikləri → dərman müalicəsi → az-invaziv prosedurlar → cərrahi əməliyyat.
Dərəcəsindən asılı olmayaraq bütün xəstələrə tövsiyə olunur:
Həkim əlamətlərə uyğun olaraq yerli təsirli şam və məlhəmlər (ağrıkəsici, iltihabəleyhinə, damar tonusunu yaxşılaşdıran), damar divarını möhkəmləndirən sistem preparatlar (flebotoniklər) və qəbizliyə qarşı nəcis yumşaldıcılar təyin edə bilər. Dərman müalicəsi əlamətləri effektiv azaldır, lakin böyümüş düyünləri "əritmir" — buna görə preparatlar həkim təyinatı ilə, ümumi müalicə planının bir hissəsi kimi istifadə olunmalıdır. Uzun müddət nəzarətsiz istifadə olunan yerli vasitələr dəri qıcıqlanması və digər əlavə təsirlər verə bilər.
I-III dərəcəli daxili hemorroyda geniş istifadə olunan, xəstəxanada yatış tələb etməyən üsullar:
Bu prosedurlar adətən azağrılıdır və gündəlik həyata tez qayıtmağa imkan verir, lakin risk faktorları aradan qaldırılmasa, illər sonra təkrarlanma mümkündür.
III-IV dərəcəli, tez-tez qanaxan, tromblaşan və ya konservativ müalicəyə cavab verməyən hemorroyda cərrah və ya proktoloq əməliyyat təklif edə bilər. Klassik üsul hemorroidektomiyadır — böyümüş düyünlərin kəsilib götürülməsi; ən radikal və təkrarlanma ehtimalı ən aşağı olan üsuldur. Bəzi hallarda düyünləri qidalandıran arteriyaların bağlanması və ya selikli qişanın dairəvi rezeksiyası kimi alternativ metodlar tətbiq olunur. Hansı üsulun seçiləcəyini düyünlərin vəziyyəti, xəstənin yaşı və yanaşı xəstəlikləri əsasında cərrah müəyyən edir.
Hamiləlik hemorroyun ən çox ilk dəfə ortaya çıxdığı dövrlərdən biridir: böyüyən uşaqlıq çanaq venalarına təzyiq edir, hormonal dəyişikliklər damar divarını boşaldır, qəbizlik isə hamiləlikdə tez-tez müşahidə olunur. Doğuş zamanı gücənmə vəziyyəti kəskinləşdirə bilər.
Hamiləlikdə müalicənin əsasını təhlükəsiz tədbirlər təşkil edir: lifli pəhriz, bol maye, mötədil hərəkət və qəbizliyin idarə olunması. İstənilən dərman — o cümlədən aptekdə sərbəst satılan şam və məlhəmlər — yalnız hamiləliyi aparan ginekoloqla razılaşdırılaraq istifadə olunmalıdır. Doğuşdan sonra əlamətlər əksər qadınlarda tədricən yüngülləşir; davam edən hallarda proktoloq müayinəsi tövsiyə olunur. Hamiləlik dövrü ilə bağlı digər dəyişikliklər barədə hamiləliyin həftələri bələdçimizdə oxuya bilərsiniz.
Profilaktika hemorroyun həm yaranmasının, həm də müalicədən sonra təkrarlanmasının qarşısını alır:
Aşağıdakı hallarda müraciəti təxirə salmayın:
Bu vəziyyətlər təcili proktoloji qiymətləndirmə tələb edir. Təcili hallarda 103-ə zəng edin.
Doğru mütəxəssisi seçməkdə hansı həkimə müraciət etməliyəm bələdçimiz kömək edə bilər:
Uyğun mütəxəssisi şəhər və ixtisas üzrə tapmaq üçün həkimlər kataloqumuzdan istifadə edə bilərsiniz.
Hemorroy anal kanaldakı normal damar yastıqcıqlarının genişlənməsi, aşağı sürüşməsi və iltihablaşması nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Əsas səbəbləri xroniki qəbizlik və dəfetmə zamanı gücənmə, tualetdə uzun oturmaq, az lifli qidalanma, oturaq həyat tərzi, hamiləlik, artıq çəki və irsi meyldir.
Ən tipik əlamətlər dəfetmə zamanı ağrısız al-qırmızı qanaxma, anal nahiyədə qaşınma və diskomfort, düyünlərin bayıra sallanması, oturarkən ağrı və tam boşalmama hissidir. Xarici düyündə qan laxtası yarandıqda qəfil şiddətli ağrı və bərk şişkinlik meydana çıxır.
Yüngül kəskinləşmələr pəhriz, bol maye və gücənmənin aradan qaldırılması ilə sakitləşə bilər, lakin böyümüş düyünlər öz-özünə yox olmur. Erkən mərhələdə düzgün müalicə əksər hallarda əməliyyatsız nəticə verir. Şikayətlər davam edirsə və ya qanaxma varsa, proktoloqa müraciət etmək lazımdır.
Xeyr. Qanaxma hemorroyla yanaşı anal çat, poliplər, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və bağırsaq xərçəngində də olur. Xüsusilə qan tünddürsə və nəcisə qarışıbsa, qanaxma davamlıdırsa, 45 yaşdan sonra ilk dəfə başlayıbsa və ya ailədə bağırsaq xərçəngi olubsa, səbəb mütləq həkim müayinəsi ilə dəqiqləşdirilməlidir.
Müalicə pilləlidir: lifli pəhriz, bol maye və vərdişlərin düzəldilməsi ilə başlanır; həkim təyinatı ilə şam, məlhəm və damar tonusunu artıran preparatlar əlavə olunur. Erkən dərəcələrdə lateks halqa ilə liqasiya, skleroterapiya kimi az-invaziv prosedurlar effektivdir. İrəliləmiş III-IV dərəcədə cərrahi əməliyyat (hemorroidektomiya) tələb oluna bilər.
Hamiləlikdə hemorroy tez-tez rast gəlinir və adətən ana ilə uşaq üçün təhlükə yaratmır, lakin ciddi diskomfort verə bilər. Müalicənin əsasını qəbizliyin qarşısının alınması, lifli pəhriz, bol maye və mötədil hərəkət təşkil edir. İstənilən dərman, o cümlədən şam və məlhəmlər, yalnız hamiləliyi aparan həkimlə razılaşdırılmalıdır.
Hemorroyun diaqnostikası və müalicəsi üzrə əsas mütəxəssis proktoloqdur. Cərrahi müalicə tələb olunan hallarda cərraha, xroniki qəbizlik və digər həzm şikayətləri ilə birgə gedən hallarda isə gastroenteroloqa müraciət edə bilərsiniz.